17 września 1939 roku to jedna z najtragiczniejszych dat w historii Polski. Tego dnia, zaledwie 16 dni po napaści Niemiec i rozpoczęciu II wojny światowej, granicę Rzeczypospolitej od wschodu przekroczyła Armia Czerwona. Polska, prowadząca już ciężkie walki z wojskami niemieckimi, znalazła się w obliczu agresji drugiego państwa.
Sowiecka napaść nie była wydarzeniem przypadkowym. 23 sierpnia 1939 roku III Rzesza i Związek Sowiecki podpisały pakt Ribbentrop–Mołotow. Do porozumienia dołączono tajny protokół dotyczący podziału stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej, obejmujący również ziemie Rzeczypospolitej. 17 września ZSRS, realizując wcześniejsze ustalenia, dokonał agresji na Polskę bez formalnego wypowiedzenia wojny.
Atak ze wschodu
W nocy z 16 na 17 września, około godziny 3.00, polski ambasador w Moskwie Wacław Grzybowski został wezwany do sowieckiego Komisariatu Spraw Zagranicznych. Przedstawiono mu notę, w której władze ZSRS twierdziły, że państwo polskie przestało istnieć. Ambasador odmówił przyjęcia dokumentu. Wkrótce potem oddziały Armii Czerwonej rozpoczęły przekraczanie polskiej granicy.
Polscy żołnierze, mimo niezwykle trudnej sytuacji, podejmowali walkę z nacierającymi wojskami. Opór stawiały m.in. jednostki Korpusu Ochrony Pogranicza oraz Wojska Polskiego. W tym samym czasie główne siły polskie prowadziły działania przeciwko Niemcom.
Agresja z 17 września rozpoczęła sowiecką okupację wschodnich ziem II Rzeczypospolitej. Jej następstwami były represje, aresztowania, deportacje w głąb Związku Sowieckiego oraz zbrodnie wymierzone w obywateli polskich. Pierwsza z wielkich deportacji rozpoczęła się 10 lutego 1940 roku – według IPN objęła około 140 tys. obywateli polskich.
Pamiętamy
Dziś, 17 września, wspominamy żołnierzy broniących Rzeczypospolitej oraz wszystkich obywateli Polski, którzy stali się ofiarami sowieckiej agresji, okupacji i późniejszych represji.
Data ta ma również szczególne znaczenie dla pamięci o Polakach wywożonych w głąb Związku Sowieckiego. 17 września obchodzony jest Światowy Dzień Sybiraka, ustanowiony dla upamiętnienia osób zesłanych na Syberię i inne tereny ZSRS – zarówno tych, którzy zginęli, jak i tych, którym udało się powrócić do Ojczyzny.
W 87. rocznicę agresji Związku Sowieckiego na Polskę oddajemy hołd ofiarom tamtych wydarzeń i wszystkim, którzy w obliczu dwóch agresorów stanęli w obronie niepodległej Ojczyzny. Pamięć o ich losach jest częścią naszego wspólnego dziedzictwa i obowiązkiem kolejnych pokoleń.
